www.rorifocus.nl
VISSERIJ EN SCHEEPVAARTFOTO'S
Historie van scheepswerf en machinefabriek van de Sande Breskens

Op deze pagina wil ik U een beeld schetsen van de machinefabriek èn scheepswerf Fa Gebr. van de Sande te Breskens.

Van het ontstaan in 1936, tot de overname door Damen in 1985, waarna de naam BSM werd, en de teloorgang van het bedrijf Damen Oostende in 2008.

Dit alles aan de hand van krantenartikelen, omschrijvingen en foto's. Voor het mogen gebruiken van deze foto's ben ik de eigenaren dankbaar.

Klik in de tekst hiernaast op de grote woorden "JAREN" en "BOUWNUMMER" om naar de bepaalde delen van de historie te gaan. Klik op volgende of vorige om te navigeren tussen de verschillende bladzijdes van dit item.

Bent U in het bezit van oude foto's van de machinefabriek/scheepswerf Gebr. van de Sande te Breskens en wilt U die delen met mij en de bezoekers van deze site?? Of heeft U aanvullende informatie??  Stuur mij een berichtje via "contact" bovenaan de pagina.

Het bedrijfslogo en adres van de scheepswerf en machinefabriek van de Sande.

Al in 1914 begon de heer J. van de Sande een motorenhandel. In de Jaren 20 voor zag hij zowat alle hoogaarzen van de Breskense, Vlissingse en Arnemuider vissers van een eerste motor. Deze motoren werden in destijds in Wemeldinge geplaatst.

In 1932 kwam de heer J. van de Sande plotseling te overlijden, waarna zijn 2 zonen de zaak overnamen. De Gebroeders van de Sande richtte in 1936 hun eigen machinefabriek op. Eerst werd er gewerkt vanuit een drijvende werkplaats in de haven. De eerste werkzaamheden bestonden vooral uit het repareren en inbouwen in scheepjes van motoren van de Firma Kromhout uit Rotterdam. 

In 1941 kwam de heer I.H. van de Sande te overlijden op slechts 39 jarige leeftijd. De heer C. van de Sande runde het bedrijf alleen verder. Later is zijn  neef J.I. van de Sande mede firmant geworden.

Bij het bombardement op Breskens op 11-09-1944 ging, net als zoveel andere gebouwen en schepen, ook hun werkplaats verloren. De werkzaamheden van het bedrijf werden al in januari 1945 weer aangevangen vanuit een werkplaats aan het Papendrecht (straat achter de Scheldekade in de visserijbuurt van Breskens). Verschillende bedrijven werden door de machinefabriek weer op weg geholpen om de draad weer op te pakken en te werken aan de wederopbouw van Breskens.

Dat de zaken goed gingen, bleek uit een aanbesteding voor het bouwen van een nieuwe werkplaats op de Middenhavendam in 1948. Het nieuwe bedrijfsgebouw werd in 1949 op gepaste maar trotse wijze geopend. 

In de jaren '50 gingen de Gebr. van de Sande, vanuit de nieuwe werkplaats op de Middenhavendam te Breskens, gestaag door met het motoriseren, hermotoriseren en repareren van schepen. Vissersvaartuigen, sleepboten, kust- en binnenvaartschepen kwamen naar Breskens voor het plaatsen van een nieuwe motor of reparaties. Ook aan schroeven en roeren kon worden gewerkt. Op de zate in de Handelshaven werden de schepen met laag water drooggezet en kon er aan het roer of schroef reparaties uitgevoerd worden.

In 1951 kwam de SCH-177"Noordzee"voor de werf. Het schip werd gehermotoriseerd en opgeknapt. De oude 2 cilinder Kromhout type 2.M.4 van 100 PK werd uitgebouwd. Een nieuwe 2 tact 3 cilinder Kromhout type 3.H.4 van 150 PK werd ingebouwd. Nadien vertrok het schip met zijn eigenaren naar Curacao ter visvangst. In 1957 werd het schip verkocht naar Jamaica.

In 1952 werd voor de werven Gebr. van de Sande en jachtwerf Gebr. Maas, te Breskens, een scheepshelling gebouwd. Dit voor het kunnen droogzetten en repareren van vaartuigen.

De watersnoodramp van 1 februari 1953, was voor de machinefabriek, op het einde van de Middenhavendam, een drama. In die onstuimige nacht en de dag er na, stond er ruim 1,5 meter water  op de werkvloer van het bedrijf. Een hoek van de muur van de fabriek was weggeslagen. Machines, electromotoren en transformatoren hadden zware waterschade opgelopen. Ook het kantoorgedeelte was getroffen, de boekhouding en archieven waren verloren. Enkele kotters uit Urk en Wieringen, waren zelfs over de meerpalen gedreven en buiten op het terrein van de fabriek terecht gekomen!! zij stonden hoog en droog op de kade!!

In de laatste 50 er jaren, werden diverse schepen voorzien van een nieuwe krachtbron. Enkele voorbeelden:

1957: In de nieuwbouw sleepboot "Rema" werd door van de Sande de 6 cilinder Caterpillar van 200 PK in gebouwd. De sleper was gebouwd op de werf Huisman te Rohel, voor Wed. J.L. Hylkema-Peekstok, Weesp. Nog geen half jaar later verkocht aan scheepvaartbureau R. Bakels, Utrecht.

1958 De Rijn-stoomsleper "Attractie" van v.d. Giessen te Rotterdam was één van de stoomslepers die door van de Sande werd omgebouwd tot motorsleepboot. De eerste stoommachine van de in 1894 gebouwde sleper, was een Huiskens & van Dijk stoommachine van 225 iPK. De volgende werd geplaatst in 1925 en was een Prins-stoommachine van 275 iPK. Gebr. van de Sande bouwde een Bolnes dieselmotor van 600 PK in. In 1980 werd de Rijnsleper gesloopt.

1959 In dit jaar kwam ondermeer de Z-477"Alma" bij de werf voor hermotorisering. De Industrie van bouwjaar 1943 met 80 PK, werd vervangen door een Industrie van 110 PK. 

 

In 1959 werd door de heren J.M. Asard & L.P. Moelker, aan de Gebr. van de Sande opdracht gegeven voor het bouwen van een stalen viskotter. Van de Sande bestelde bij scheepswerf Haak te Zaandam niet één, maar 2 casco's, want het had ook van de heren A.A. , H.A. & J.P. Fenijn een nieuwbouw opdracht gekregen. De 2 casco's werden in Zaandam te water gelaten en door de BR-9 van C. Kosten naar Breskens gesleept.

De eerste nieuwe stalen kotter voor de Breskense vissersvloot, werd de BR-54"Scheldestroom" en kwam op 19-10-1959 in de vaart. Het bouwnummer 869 was van scheepswerf Haak, dus komt niet in de bouwlijst van van de Sande voor. Het scheepje was 17,50 mtr lang en 4,82 mtr breed. Het werd voortgestuwd door een viertakt 6 cilinder Cummins type HF.6.M van 122 PK.  

De BR-15"De Hoop" werd direct daarna afgebouwd, maar kwam na de jaarwisseling, op 20-01-1960, met dezefde afmetingen en motor, in de vaart. 

Voor de vaartuigen die van de Sande in de vaart bracht, had men een zelf ontwikkelde "vispatent" lier ontworpen. Op meerdere vaartuigen, ook gebouwd op andere scheepswerven, werd een van de Sande lier geplaatst. De lier fuctioneerde goed en werd alom bekend.

In het begin van de jaren '60 komt de nieuwbouw van vissersvaartuigen voor de Breskense en overige vissersplaatsen echt op gang. De Machinefabriek van de Gebr. van de Sande bouwde van 1959 tot eind 1965 maar liefst 21 vissersvaartuigen af. Eerst nog met casco's van andere werven, maar vanaf 1962 met eigengebouwde casco's. De nieuwbouwkotters worden gebouwd voor reders uit Breskens, Arnemuiden, Urk, Kortgene, Oostende, Ouddorp en Scheveningen. Al deze vaartuigen werden voorzien van een, in eigen beheer ontwikkelde, van de Sande-lier

In 1960 en 1961 bouwde de machinefabriek van dit type kotter, nog 2 scheepjes af; de VLI-28"Johanna" en de VLI-7"De vrouw Jacomina" beide voor J. Schroevers te Vlissingen.(waarschijnlijk 2 J. Schroevers' met dezelfde naam)

In 1960 werd een nieuwe BR-50"Johanna" gebouwd voor J.W. van de Broecke te Breskens, nadat zijn vorige BR-50 in 1959 was gezonken voor de kust van Westkapelle. Deze kotter was ook een Haak casco, maar met 18,50 mtr een meter langer dan de BR-54 en 15. Ook het motorvermogen was iets hoger; 150 PK uit een viertakt 4 cilinder Industrie type HD-41.

Na deze kotter kwam in 1961 het laatste Haak casco naar Breskens voor afbouw. Dit werd de BR-14"Jozina" voor A.A. Fenijn te Breskens. Met dezelfde afmetingen als de BR-50, maar met een 190 PK sterke viertakt 6 cilinder Industrie type 6.D.41 motor.

In 1961 worden de plannen voor het zelf bouwen van casco's uitgewerkt. Waarna in 1962 de ARM-7"Nooit gedacht" de eerste volledig in Breskens gebouwde kotter werd.

De BR-47, UK-85 en de BR-42 waren de volgende nieuwbouwers in 1962.

In 1963 werden de ARM-12 en BR-24 van hetzelfde model gebouwd. Een geheel nieuw concept voor Fa. Gebr. van de Sande was het nieuw bouwen van een hekkotter. De indeling van zo'n vaartuig is geheel anders dan een gewone kotter. De brug van een hekkotter staat immers op het voorschip, waardoor het werkdek op het achterschip ontstaat. De OD-10"Tiny Cornelia" van J. Molensteeg uit Ouddorp werd in 1963 de eerste van de Sande hekkotter.

Er werd in 1963 ook nog een kotter afgebouwd, waarvan het casco gebouwd werd bij scheepswerf Fikkers te Foxhol. Deze kotter was de UK-1"Albert" van A. Romkes uit Urk. Deze kotter was al flink groter dan de 19, 00 mtr lange van de Sande scheepjes. De UK-1 was 25,30 mtr lang en 6,13 mtr breed. In de machinekamer stond een Bolnes hoofdmotor van 300 PK en aan dek een van de Sande lier.

Van de Sande bouwde in 1964 rustig verder aan de eigen serie kotters. Zo kwamen dat jaar achtereenvolgens de KG-1, BR-20 en BR-35 in de vaart.

In 1964 werd nog een casco van een andere werf afgebouwd. Dit betrof de BR-55"Jozina" voor M.J. Faas, Breskens. Het casco werd gebouwd bij scheepswerf Stami in Dordrecht, van de Sande bouwde het scheepje af.

In 1965 volgde de nieuwbouwers BR-5, O-330 en SCH-44(hekkotter)

Bij de afbouw van de Belgisch/Congolese O-330"Sanzala", waren er verschillende finaciële geschillen tussen de werf en de eigenaar. Mede hierdoor en door terugloop van opdrachten, werden in 1966, 9 personeelsleden ontslagen.

Het personeelsbestand bedroeg in die dagen bijna 60 man!!!

Na 1965 volgde een serie nieuwe kotters voor Franse rekening. Reders uit Boulogne, Fécamp, Dieppe en Loriënt lieten scheepjes bouwen die ingezet werden voor de bordenvisserij. Terwijl de vorige serie gebouwde kotters allen bestemd waren voor de in Nederland opkomende boomkorvisserij. 

In 1967 en 1968 werden daarnaast 3 vaartuigen gebouwd voor Vlissingse rekening. Te weten de VLI-3, VLI-7 en VLI-28. Waarvan de VLI-28 en VLI-7 al weer wat groter waren dan alle voorgangers. Met een lengte van 22,26 mtr en motoren van 530 PK waren dit al echte Noordzeekotters, terwijl de eerste serie vaartuigen van begin jaren '60 veel kleiner waren en bestemd voor de kustvisserij.

Nog enkele aanvullingen van schepen die voorzien werden van een nieuwe krachtbron of lier bij van de Sande:

1961. De N-209"Tony" van bouwjaar 1944, krijgt een Industrie van 165 PK ingebouwd. Bij de SCH-71"Alida" werd waarschijnlijk een lier aan dek geplaatst na de nieuwbouw bij de Vooruit te Zaandam.

1962. De O-217"André Marcel" van bouwjaar 1936 kreeg in 1953 een Industrie van 360 PK en in 1962 een Industrie van 425 PK ingebouwd.

1964. Op de O-247"Ceriel Verschaeve" werd de oude motor vervangen door een Industrie van 330 PK.  En op de O-236"Henriëtte" werd een Industrie van 510 PK ingebouwd. Hierover nog een anekdote:

Bij een revisie van deze Industriemotor in de jaren '70, demonteerden de monteurs van van de Sande, de zware cilinderkoppen. Deze moesten naar de fabriekshal om schoongemaakt en gevlakt te worden. Met een bezemsteel door gaten in de cilinderkop tilde de monteurs, met veel moeite, samen zo'n kop naar boven. Tot hun grote verbazing, kwam even later de motorist van de O-236 ALLEEN naar boven uit de machinekamer, met een cilinderkop in zijn armen!! De man had dan ook handen als kolenschoppen en was sterk al een beer!!!

Bouwnummer 101: ARM-7"Nooit Gedacht"

Bouwjaar: 1962

Type: motorkotter

Loa. 19,03 mtr  br. 5,02 mtr  Brt.

Motor: Cummins, type NH-6-M, 150 PK,  1962

Eigenaar: Fa. J. Siereveld, Arnemuiden

Historie:

1979: HD-77"Adventure"               Vof H. Dekker, Den Helder

1980: HD-70"Hanny"                       H. de Vries, Den Helder

1982: HD-71"Anna Elisabeth"       W. Prins, Den Helder

1988: WK-7"Reuzen Jan"               F.J. Boersen, Workum

1991: RI-426"Mette Janni"            F. Pedersen, Hvide Sande Denemarken

1997: L-476"Sara Christina"          B. Krogh, Thyborøn Denemarken.

Anno 2013 nog in de vaart.

Bouwnummer 102: BR-47"Twee Gebroeders"

Bouwjaar: 1962

Type: motorkotter

Loa. 19,00 mtr  br. 5,13 mtr  Brt 40,2

Motor: Berliet, type DTM 640 van 150 PK 1962 - 1966 Kromhout, type 12-tv-120 van 248 PK

Eigenaar: Gebr. J. & D. Marijs, Breskens

Historie:

1971-06-18: "Sheila"                      handelaar, West Mersey Engeland

1971-09: A-555"Sincere"              T. Hunter & D. Walker Scarborough Engeland

1984: SH-21"Faith"                         J. Reeveley (& L. Watson in 1990) Scarborough Engeland

2001: Uitgeschreven

Anno 2013 wordt ze verbouwd tot houseboat, ze ligt in Otterham quay, Kent Engeland.          

Bouwnummer 103: UK-85"Jannetje"

Bouwjaar: 1962

Type: motorkotter

Loa. 19,00 mtr  br. 5,10 mtr  Brt 40

Motor: Cummins 150 PK 1962

Eigenaar: J. Barends & Zonen, Urk.

Historie:

1966: Z-585"Zuiderzee"     P. Rammeloo, Heist België

1973: R-124"Zuiderzee"     - - - - - - - - - -  Ramsgate Engeland

1974: LT-164"Zuiderzee"    J.P. Golding & J.P.B. Golding Halifax, Lowestoft Engeland

1976: PL-75"Zuiderzee"     Thorn Fisheries Ltd Halifax, Peel Engeland

1977: PH-75"Zuiderzee"    Thorn Fisheries Ltd Plymouth Engeland

1981: DS-1"Zuiderzee"       A.J. Cornford Newhaven, Dumfries Engeland

1994: Gesaneerd en gesloopt

Bouwnummer 104: BR-42"Antje"

Bouwjaar: 1962

Type: motorkotter

Loa. 19,19  br. 5,00 Brt. 39,93

Motor: Cummins, type NH-220-M van 150 PK - 1967 Cummins , type NVH-450-M van 340 PK

Eigenaar: J.P. de Lobel, Breskens

Historie:

1975-04-11: KG-2"Maris Stella"     A. & E. Minneboo, Colijnsplaat

1985: O-62"Seabird II"                    L. Bogaert, Oostende België

1992: O-62"Dini"                                L. Bogaert, Oostende België

Anno 2013 nog steeds in de vaart.

Bouwnummer 105: ARM-12"De Vier Gebroeders"

Bouwjaar: 1963

Type: motorkotter

Loa. 19,00 mtr.  br. 5,02 mtr. Brt. 39,38

Motor: Berliet, 150 PK 1963 - 1966 Mercedes Benz 240 PK

Eigenaar: R. van Belzen, Arnemuiden

Historie:

1967: Gesaneerd en verkocht naar Grimsby, Engeland voor 14.500 Pond.

 

Bouwnummer 106: BR-24"Annie"

Bouwjaar: 1963

Type: motorkotter

Loa. 19,00 mtr.  br. 5,00 mtr Brt. 40

Motor: Cummins, type NH-220-M van 150 PK

Eigenaar: A.A. Fenijn, Breskens

Historie:

1970-04-16: O-22"Norbert"   E. Erebout, Oostende België

1979: N-22"Zeester"                Rederij Rathé & Puystiens Pvba, Nieuwpoort België

1995: N-22"Zeester"                Nooitgedacht Bvba, Brugge België(schipper Ch. Verduijn, schip terug in Breskens)

1998: O-211"Zeester"             Bvba Christoph, Brugge België

1999: O-20"Mietje"                  Bvba Goewind, Oostende België

2007: O-20"Nyx"                      Bvba Goewind, Oostende België

2008: O-20"Nyx"                      Bvba Endever, Zeebrugge België

2016: O-71"Jacob Kien"           Willy Versluys, Oostende, België

Anno 2016 nog steeds in de vaart.